مختصری از زندگینامه دکتر عباد اسماعیل نیا معروف به «دکتر قباد» اولین پزشک مدرن منطقۀ خلخال

دکتر عباد اسماعیل نیا معروف به «دکتر قباد» اولین پزشک مدرن منطقۀ خلخال و جزو پزشکان پیشکسوت ایران است. او در روز 4 آبان سال 1288 شمسی در هیرو مرکز شهرستان خلخال متولد شد. پدر دکتر قباد، تاجری به اسم «حاج اسماعیل» فرزند «حاج حنیفه» بود.  مادر وی، «زمرد خانم» اصالتا از تفلیس گرجستان بود که اکثر مردان خانواده اش در دوره عباس میرزای قاجار در زمان اشغال آذربایجان توسط روس ها در گرجستان فعلی، با اشغالگران روس و ارامنه جنگیده و کشته شده بودند. بازماندگان خانواده زمرد خانم به همراه تعداد دیگری که نجات یافته بودند بوسیلۀ دولت قاجار در هیرو (خلخال) اسکان یافته بودند.

در دوران طفولیت دکتر قباد، طاعون در خلخال شیوع پیدا کرد که عده زیادی را به کام مرگ کشاند، در آن زمان برادر خردسال دکتر قباد نیز درگذشت، خانواده وی برای زنده ماندن بقیۀ فرزندان، مجبور به مهاجرت به انزلی شدند اما ظرف یک سال پدر و مادر وی نیز فوت کردند و عمه وی که ساکن باکو بود مسئولیت او را به عهده گرفت.

در باکو، دکتر قباد پس از اتمام دوره متوسطه در رشتۀ پزشکی وارد دانشگاه شد. در دوران تحصیل چون بسیار باهوش و ممتاز بود معمولا به دیگر دانشجویان، خصوصی درس می داد.

وی در «موسیقی» و «تئاتر» هم فعال بود؛ در موسیقی مدتی در مکتب «اوزیر حاجی بک اُف» تحصیل کرد و در تئاتر با «حسین جاوید» آشنا شد. همزمان با فعالیت وی ، خلخالی های مقیم باکو نیز در موسیقی و تئاتر بسیار فعال بودند.

در سال 1937 استالین شروع به سختگیری شدیدی بر علیه ایرانی های مقیم باکو کرد و تعداد زیادی از خلخالی ها را به زندان یا تبعید فرستاد و تعدادی نیز مجبور به ترک باکو به سوی ایران شدند. دکتر قباد نیز از طریق انزلی به خلخال آمد و در خانۀ یکی از اقوام به نام «مشهدی درویش» که داروساز بود ساکن شد. آن زمان در ایران رضا شاه حاکم بود و متاسفانه شروع به بدرفتاری با آذربایجانی هایی کرد که از باکو آمده بودند و لذا در ایران حتی مدارک علمی «شوروی» را هم نمی پذیرفتند. در آن زمان دکتر قباد مجبور شد به تهران رفته و پس از شرکت در امتحان های دانشگاه پزشکی و اخذ مدرک آن به خلخال باز گردد.

همزمان با برگشت دکتر قباد به خلخال که مصادف با خاتمه جنگ جهانی دوم می باشد، ایران اشغال شده و به هرج و مرج دچار شد. با تمام این سختی ها، دکتر قباد اولین بیمارستان خلخال را در خانۀ خود (ساختمان فعلی ادارۀ دارایی خلخال) راه اندازی کرد و خود و خانواده اش مجبور به زندگی در بین بیمارانی شدند که در آن بیمارستان بستری بودند. بیمارستان دیگری را نیز در زمین اهدایی مرحوم حاج خالق امامی تاسیس کرد که هم اکنون به ساختمان اداری تبدیل شده است. احداث این بیمارستان ها و بخصوص تهیۀ تخت و وسایل و انتقال آنها با شتر به خلخال بسیار مشکل بوده و ماهها زمان می برد.

عکس از آلبوم مرحوم مهندس منوچهر فرهودی (بیمارستان خلخال ۱۳۳۹ عکاسی نوری)

دکتر قباد اولین داروخانه مدرن را با کمک مشهدی درویش اسکندری تاسیس کرد و با اینکه تعدادی از داروها از خارج وارد ایران می شد ولی تعداد زیادی از داروها را با تهیۀ مواد اولیه در همین داروخانه درست کرده و به بیماران می دادند.

در آن دوره در کنار طبابت باز هم به فعالیت فرهنگی خود ادامه می داد و اولین تئاتر و ارکستر خلخال در تالار وکیل، که اهدایی وکیل الرعایا بود بوسیلۀ او تشکیل گردید (ساختمان این تئاتر در آشاغی کوچه در کنار خانۀ آقای آجودانی بوده است). در آن تئاتر آثار اوزیر حاجی بک اُف، موسیقی مقامی آذربایجانی، تئاترهای نوشتۀ حسین جاوید (که بوسیلۀ استالین به سیبری تبعید شد) اجرا می شد و علاوه بر اینها کمدی موزیکال «مشدی عباد»، «آرشین مال آلان» ، «تئاتر ابلیس»، «اپرای شیخ سنان» و ... اجرا می شد. تعداد زیادی از جوانان آن موقع خلخال در این فعالیتهای فرهنگی شرکت می کردند. از خواننده های آن موقع اپرای باکو شخصی هم از خوجین (فین) بود به اسم هاشیم اوُف یا هاشمی که در خلخال برنامه اجرا می کرد.

با توجه به محرومیت خلخال، در دوران خدمت اش در مطب و بیمارستان نه تنها از تعدادی از بیماران پولی نمی گرفت بلکه برای آنها داروی مجانی هم تهیه می کرد. در آن دوران، راه های ارتباطی ماشین رو در خلخال نبود و در تمام اوقات، در شب و حتی زمستان های سرد جهت درمان بیماران با اسب و قاطر به روستاهای اطراف می رفت.

در دوران خدمت اش در بهداری خلخال در ساختن بیمارستان های دیگر منطقه هم مشارکت می کرد، از جمله در کیوی که بیمارستان آن در زمین اهدایی حاج آقا صادقلوی خلخالی احداث شد. در سال های بعد در ساخت بیمارستان شیر و خورشید در زمین اهدایی کربلایی علی خان تیمورزاده شرکت کرد. دکتر قباد علاوه بر خلخال، در شهرهای تبریز، سراب و شبستر هم به طبابت پرداخته است.

دکتر قباد که جمعا به مدت 70 سال با کسوت پزشکی به خدمت به مردم پرداخت، طی مراسمی در سال 1384 در «روز پزشک» از طرف دکتر صدر، رئیس وقت سازمان نظام پزشکی ایران،  به عنوان «چهرۀ ماندگار» معرفی گردید و به خاطر خدمات اش به عنوان پزشک پیشکسوت از وی قدردانی شده و لوح تقدیری به وی اهدا گردید.

دکتر قباد در تاریخ  7 اسفند 1386 در تهران دارفانی را وداع کرد و بنا به وصیت نامه اش در هیرو مرکز شهرستان خلخال به خاک سپرده شد.

با سپاس از فرزند فرهیخته ایشان دکتر عارف اسماعیل نیا که مختصری از زندگینامه دکتر قباد را جهت درج در خلخالیم در اختیار تحریریه قرار دادند.

تهیه گزارش : محمد پورعزیزی